İl Özel İdaresinin yerel yönetim birimi olarak örgütlenmesi konusunda ilk düzenlemeler 1864 yılında çıkarılan “Teşkili Vilayet Nizamnamesi” ile yapılmıştır.Vilayet Nizamnamesi vilayetleri kaldırarak yerine vilayet (il) düzenini getirmiş olup, İl Özel İdare sisteminin temelini oluşturan bu tüzük, il genel yönetimi ve il özel yönetimini bir arada düzenlemiştir.
Daha gelişmiş bir Mahalli İdare anlayışı ilk defa 1876 Anayasası ile ele alınmış, bu anayasa ile genel meclisin yılda bir defa İl Merkezinde toplanacağı, üye seçimlerinin ve genel meclisin görevlerinin bir kanunla tespit edileceği hükme bağlanmıştır.Ancak Millet Meclisinin dağıtılmasıyla çıkarılamayarak, Kasım 1908 yılında II.Meşrutiyetin ilanıyla yeniden ele alınmış ve 13 Mart 1913 tarihinde “İdare-i Umumiye-i Vilayet Kanunu Muvakkatı” adıyla yürürlüğe konulmuştur.
1987 yılına kadar kullanılan bu Kanunun, 16 Mayıs 1987 yılında yayımlanan 3360 Sayılı Kanunla 15 maddesi değiştirilmiş, 6 maddesi ve 4 fıkrası yürürlükten kaldırılmış, 4 ek, 4 geçici madde ile 9 bend yeniden eklenerek 5302 Sayılı yeni İl Özel İdaresi Kanununun yayımlandığı 4 Mart 2005 tarihine kadar kullanılmış ve bu tarihten itibaren de yürürlükten kaldırılmıştır.
5302 Sayılı “İl Özel İdaresi Kanunu”nun İl Özel İdarelerine getirdiği yenilikleri şu şekilde sıralamak mümkündür:
İl Özel İdaresi mali ve idari özerkliğe kavuşturulmuştur.
Gençlik ve spor, sağlık, tarım, sanayi ve ticaret, bayındırlık ve imar, toprağın korunması, erozyonun önlenmesi, sosyal hizmetler ve yardımlar, ilk ve orta öğretim kurumlarının arsa temini, binalarının yapım-bakım-onarımları ile diğer ihtiyaçlarının karşılanması hizmetlerinin il sınırları içinde yerine getirilmesi,
İl çevre düzeni planının Vali’nin koordinasyonunda Büyükşehir Belediyesi ile birlikte yapılması,
Stratejik plan ve performans planının hazırlanması,
İl Genel Meclis Başkanının Meclis Üyeleri arasından seçilmesi, İl Genel Meclisinin her ay olağan olarak toplanması,
Meclis gündeminin seçilmiş Meclis Başkanınca belirlenmesi,
İl Genel Meclisi kararlarının kesinleşmesi için gerekli onay sistemine son verilmesi, ancak kararların Vali’ye sunulması zorunluluğu getirilmesi,
Eğitim Kültür ve Sosyal Hizmetler Komisyonu, İmar ve Bayındırlık Komisyonu, Çevre ve Sağlık Komisyonu ile Plan ve Bütçe Komisyonunun kurulmasının zorunlu hale getirilmesi,
Bir önceki yıl gelir ve giderleriyle hesap ve işlemlerinin denetimini yapmak üzere İl Genel Meclisince denetim komisyonu kurulması,
İl Genel Meclisinin feshini gerektiren sebeplerin sınırlandırılması,
İl Encümeninin Meclis yerine karar alma yetkisinin tümüyle kaldırılması,
İl Encümeninin yürütme organı özelliğinin netleştirilmesi,
İl Özel İdarelerinin; organlarının veya bu organların üyelerinin görevden uzaklaştırma yetkisinin uygulanma şartları ve devamı süresince uyulması gereken kuralların düzenlenmesi,
İl Özel İdare teşkilatının; ilin nüfusu, fiziki ve coğrafi yapısı, ekonomik, sosyal, kültürel özellikleri ile gelişme potansiyeline göre İçişleri Bakanlığınca belirlenecek norm kadro sistemine uygun olarak genel sekreterlik, daire başkanlıkları ve müdürlüklerden oluşması,
İl Özel İdarelerinin dış borçlanması ve tahvili ihraçlarının sadece yatırım programında yer alan projelerle sınırlandırılması; iç borçlanmaya karar verme yetkisinin bütçe gelirlerine bağlanması, bütçe gelirinin % 10’una kadar olan iç borçlanmalar için meclis kararı, % 10’un üzerinde olan borçlanmalar için üçte iki çoğunlukla verilecek kararın, İçişleri Bakanlığınca onaylanması sonucu gerçekleşebilmesi,
İdarenin bütünlüğünü ve hukuka uygunluğunu sağlayacak mekanizmalar çerçevesinde İl Genel Meclisi kararlarının halka duyurulmasının sağlanması, İl Özel İdaresinde gönüllülerin çalıştırılmasına imkan verilmesi,
İmtiyaz verme veya yap-işlet-devret modeliyle bazı iş ve hizmetlerin yaptırılması,
Ankara İl Özel İdaresinden Haberler
